Χριστούγεννα 2016
Απέχουμε μια… ανάσα από τη μεγάλη γιορτή των Χριστουγέννων και ολόκληρη η Ελλάδα ετοιμάζεται να εορτάσει με τον δέοντα τρόπο.
Τα Χριστούγεννα όμως, είναι και μια εποχή με πολλά έθιμα ανά την επικράτεια που έτσι διατηρούν τον δεσμό με το παρελθόν.
Πάμε να δούμε τα πιο γνωστά από αυτά:
Το χριστόψωμο
Το «ψωμί του Χριστού» ζυμώνεται την παραμονή των Χριστουγέννων με
ιδιαίτερη ευλάβεια. Απαραίτητο στολίδι του είναι ο χαραγμένος σταυρός.
Ανήμερα των Χριστουγέννων ο νοικοκύρης του σπιτιού παίρνει το
χριστόψωμο, το σταυρώνει, το κόβει και το μοιράζει σε όλους όσοι
παρευρίσκονται στο τραπέζι, σαν συμβολισμό της Θείας Κοινωνίας, όπου ο
Χριστός έδωσε τον Άρτο σε όλη την ανθρώπινη οικογένειά του.
Στην Κεφαλλονιά
Όλη η οικογένεια συγκεντρώνεται στο σπίτι του πιο ηλικιωμένου μέλους
της. Στο πάτωμα τοποθετούν τρία δαυλιά χιαστί και πάνω τους την
«κουλούρα».
Όλοι κάνουν έναν κύκλο γύρω ακουμπώντας ο καθένας με το δεξί του χέρι
την κουλούρα. Ύστερα ο νοικοκύρης ψάλλει το «Η γέννησίς σου, Χριστέ ο
Θεός ημών…», ρίχνει λάδι στα δαυλιά και τους βάζει φωτιά. Μετά κόβει την
κουλούρα, τη μοιράζει και δειπνούν όλοι μαζί.
Στην Κρήτη
Το χριστόψωμο το παρασκευάζουν οι γυναίκες με ιδιαίτερη φροντίδα και
υπομονή. Χρησιμοποιούν ακριβά υλικά, ψιλοκοσκινισμένο αλεύρι, ροδόνερο,
μέλι, σουσάμι, κανέλα, γαρίφαλα, και καθώς ζυμώνουν λένε: «Ο Χριστός
γεννιέται, το φως ανεβαίνει, το προζύμι για να γένει».
Όταν πλάσουν το ζυμάρι, παίρνουν τη μισή ζύμη και φτιάχνουν μια
κουλούρα, ενώ με την υπόλοιπη φτιάχνουν ένα σταυρό με λωρίδες και τον
τοποθετούν πάνω στο ψωμί. Στο κέντρο βάζουν ένα άσπαστο καρύδι και στην
υπόλοιπη επιφάνεια σχεδιάζουν σχήματα με το μαχαίρι ή με το πιρούνι,
όπως λουλούδια, φύλλα, καρπούς, πουλιά.
Στη Μάνη
Κάθε οικογένεια φουρνίζει τα χριστόψωμα στον φούρνο του σπιτιού.
Παρασκευάζονται όπως το ψωμί, μόνο που στολίζονται με σταυρούς και
ποικίλα στολίδια, ανάλογα με την καλαισθησία της νοικοκυράς.
Στους Σαρακατσάνους
Οι Σαρακατσάνοι τσοπάνηδες φτιάχνουν δύο χριστόψωμα. Το πιο περίτεχνο
είναι για τον Χριστό. Πάνω του σκαλίζουν έναν μεγάλο σταυρό-φεγγάρι με
πέντε λουλούδια.
Το δεύτερο, η τρανή Χριστοκουλούρα ή Ψωμί του Χριστού, είναι για τα
πρόβατα. Στη Χριστοκουλούρα παριστάνεται με ζύμη όλη η ζωή της στάνης.
Στη Σπάρτη
Σε κάθε σπίτι δυο τρεις μέρες πριν ζυμώνουν καρβέλια ψωμί. Το ένα,
που το τρώνε ανήμερα των Χριστουγέννων, είναι το ψωμί του Χριστού και το
πλάθουν σε σχήμα σταυρού από ζύμη, ενώ τα υπόλοιπα τα κάνουν με
αμύγδαλα και καρύδια.
Η κουλούρα της Ζακύνθου
Στο νησί του Ιονίου οι νοικοκυρές ζυμώνουν με τον παραδοσιακό τρόπο
την κουλούρα, μέσα σε ξύλινες σκάφες και με τη χρήση αλευριού, το οποίο
ανακατεύουν με πολλά αρωματικά βότανα, καρύδια, σταφίδα, κρασί και λάδι.
Αφού το στολίσουν με περίτεχνα σχέδια από το ίδιο ζυμάρι και αφού το
εμπλουτίσουν με κάποιο χρυσό ή ασημένιο νόμισμα, που το αποκαλούν
«ηύρεμα», το ψήνουν σε ξυλόφουρνο και το διατηρούν ζεστό μέχρι τη
βραδινή οικογενειακή σύναξη.
Το απόγευμα της παραμονής των Χριστουγέννων η οικογένεια
συγκεντρώνεται στο εορταστικό τραπέζι, το οποίο φιλοξενεί στο κέντρο του
τη μεγάλη χριστουγεννιάτικη κουλούρα, μια νταμιτζάνα κόκκινο κρασί και
τα πιάτα για το βραδινό έδεσμα. Το έδεσμα δεν είναι άλλο από μια
μπροκολόσουπα, που σερβίρεται με λεμόνι, ντόπιες ελιές και κρεμμύδι.
Δίπλα στην αναμμένη εστία του σπιτιού βρίσκεται ένα ποτήρι που
περιέχει λάδι με κρασί και ένα θυμιατό κάτω από την εικόνα της Παναγίας
με το Θείο Βρέφος.
Ο μεγαλύτερος άνδρας της οικογένειας παίρνει τον δίσκο με την
κουλούρα στα χέρια του. Πάνω στον δίσκο ακουμπάνε τα χέρια τους όλα τα
μέλη της οικογένειας. Ο δίσκος με την κουλούρα μεταφέρεται πάνω από τη
φωτιά στο αναμμένο τζάκι. Εκεί ο αρχηγός της οικογένειας τη σταυρώνει
τρεις φορές και χύνει πάνω της λαδόκρασο, ψάλλοντας το γνωστό απολυτίκιο
«Η γέννησις σου, Χριστέ…».
Η νοικοκυρά θυμιατίζει όλο το σπίτι και ένας από τους νεότερους της
οικογένειας παίρνει το τουφέκι του σπιτιού και πυροβολεί από το παράθυρο
στον αέρα, σηματοδοτώντας τη χαρμόσυνη είδηση της γέννησης του Χριστού.
Μετά αρχίζουν οι ευχές.
Η κουλούρα επιστρέφει στο τραπέζι κι εκεί ο αρχηγός τής οικογένειας
αρχίζει να κόβει τα κομμάτια. Το πρώτο ανήκει στον Χριστό, το δεύτερο
στον φτωχό, το τρίτο στο σπίτι και μετά στα μέλη της οικογένειας, στα
οποία διανέμεται κατά σειρά ηλικίας.
Χριστουγεννιάτικο στεφάνι
Στα χωριά συνηθίζουν να κρεμάνε στους τοίχους και τις εξώπορτες
πλεξούδες από σκόρδα, πάνω στις οποίες καρφώνουν γαριφαλάκια για να
διώξουν την κακογλωσσιά που «καρφώνει» την ευτυχία του σπιτιού τους.
Την εξώπορτα των σπιτιών κοσμεί, επίσης, ένα στεφάνι από έλατο,
διακοσμημένο με χριστουγεννιάτικα στολίδια. Σύμφωνα με την παράδοση, το
στεφάνι φέρνει τύχη στους ενοίκους του σπιτιού.
Το τάισμα της βρύσης
Τα μεσάνυχτα της παραμονής των Χριστουγέννων πραγματοποιείται το «τάισμα της βρύσης» σε χωριά της κεντρικής Ελλάδας.
Οι κοπέλες πηγαίνουν στην πιο κοντινή βρύση για να κλέψουν το άκραντο, δηλαδή το αμίλητο, νερό.
Σε όλη τη διαδρομή παραμένουν σιωπηλές. Όταν πάρουν το νερό, αλείφουν
τη βρύση με βούτυρο και μέλι με την ευχή όπως τρέχει το νερό να τρέχει
και η προκοπή στο σπίτι, και όπως γλυκό είναι το μέλι, έτσι γλυκιά να
είναι και η ζωή τους.
Για να έχουν καλή σοδειά, την ταΐζουν με διάφορα προϊόντα, όπως
βούτυρο, ψωμί, τυρί, όσπρια ή κλαδί ελιάς. Μάλιστα, όποια κοπέλα φτάνει
πρώτη στη βρύση θα είναι η πιο τυχερή όλο τον χρόνο.
Έπειτα, ρίχνουν στη στάμνα ένα βατόφυλλο και τρία χαλίκια, κλέβουν το
νερό από τη βρύση και γυρίζουν στο σπίτι τους πάλι αμίλητες, μέχρι να
πιούνε όλοι από το άκραντο νερό.
Με το ίδιο νερό ραντίζουν τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού και
σκορπίζουν τα τρία χαλίκια στο σπίτι. Στη λαϊκή παράδοση ο βάτος φέρνει
αισιοδοξία και καλά μαντάτα, και διώχνει τα ξόρκια.
Πηγή: tilegrafima.gr
