Τις τελευταίες μέρες λαμβάνω πολλά μηνύματα από ανθρώπους που ζητούν πληροφορίες για όσα αφορούν την Αποκριά, το Τριώδιο και την είσοδο στη νηστεία.
Μου γράφουν ότι μεγάλωσαν μέσα σε αυτά τα έθιμα, αλλά δεν τους εξήγησε ποτέ κανείς τι ακριβώς σημαίνουν, πώς συνδέονται μεταξύ τους, ποια είναι η εσωτερική τους λογική.
Γι’ αυτό και λέω να σταθούμε λίγο πιο καθαρά σε αυτό που ξεκινάμε τώρα: έναν μικρό οδηγό για το πού βρισκόμαστε μέσα στον χρόνο της Εκκλησίας. Για το τι είναι το Τριώδιο. Για το τι σημαίνει η Τυρινή εβδομάδα στην οποία μπαίνουμε. Και για το πώς, σχεδόν ανεπαίσθητα, περνάμε στη νηστεία.
Πηγή : Ενοριακή ζωή
Το Τριώδιο δεν είναι απλώς μια περίοδος.
Είναι πρώτα απ’ όλα ένα βιβλίο. Ένα από τα πιο ουσιαστικά λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας, που ανοίγει την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου και κλείνει το Μεγάλο Σάββατο.
Ονομάζεται έτσι επειδή οι κανόνες των ακολουθιών του περιέχουν τρεις ωδές αντί για τις συνήθεις εννέα. Μέσα του καταγράφεται ολόκληρη η πορεία προς το Πάσχα: οι ύμνοι, τα τροπάρια, η θεολογία της μετάνοιας, η ποιητική γλώσσα της επιστροφής.
Είναι ένα βιβλίο που δεν απευθύνεται μόνο στους ιερείς ή στους ψάλτες. Είναι ένα βιβλίο που, αν βρεθεί μέσα σε ένα σπίτι και ανοίγεται έστω και περιστασιακά, μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βιώνει κανείς αυτή την περίοδο. Γιατί το Τριώδιο δεν εξηγεί απλώς τη Σαρακοστή· σε βάζει μέσα της.
Από την πρώτη στιγμή που ανοίγει, με την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου, αρχίζει μια μακρά εσωτερική μετατόπιση.
Ο χρόνος αποκτά άλλο βάρος.
Η καθημερινότητα δεν κόβεται απότομα.
Μετασχηματίζεται.
Η Αποκριά που ακολουθεί δεν είναι ένα άσχετο λαϊκό διάλειμμα, αλλά μέρος αυτής της πορείας. Μια περίοδος εκτόνωσης, συνάντησης, φαγητού, ήχου, αλλά ταυτόχρονα και μια σταδιακή απομάκρυνση από τη συνήθεια της υπερβολής.
Η Εκκλησία δεν καταργεί την ανθρώπινη χαρά.
Τη μεταφέρει σιγά-σιγά σε άλλη κατεύθυνση.
Και μέσα σε αυτό το σχήμα φτάνουμε τώρα στην Τυρινή εβδομάδα. Είναι η τρίτη εβδομάδα του Τριωδίου. Η εβδομάδα μετά την Κρεατινή Κυριακή (Απόκρεω). Το σημείο όπου σταματά οριστικά η κρεοφαγία και επιτρέπονται ακόμη τα γαλακτοκομικά, τα αυγά και, κατά τόπους και κατά συνήθεια, το ψάρι.
Είναι το τελευταίο στάδιο πριν από τη νηστεία.
Όχι μια απότομη τομή, αλλά μια προοδευτική απομάκρυνση από την πυκνότητα της τροφής.
Το σώμα αρχίζει να ελαφραίνει. Οι ρυθμοί αλλάζουν. Κάτι μέσα μας προετοιμάζεται.
Αυτή η εβδομάδα είναι εξαιρετικά λεπτή και βαθιά.
Δεν έχει τον «θόρυβο» της Κρεατινής, αλλά δεν έχει ακόμη και τη σιωπή της Σαρακοστής. Είναι ένας ενδιάμεσος χώρος. Σαν μια ζώνη μετάβασης όπου ο άνθρωπος αρχίζει να μαθαίνει να αποχωρίζεται.
Όχι βίαια, αλλά σταδιακά.
Η τροφή γίνεται πιο ήπια, πιο μαλακή, πιο απλή. Και μέσα από αυτή την απλότητα αρχίζει να αλλάζει η σχέση με την επιθυμία.
Γιατί η νηστεία, το γνωρίζουμε, δεν είναι πρωτίστως θέμα φαγητού. Είναι θέμα επιθυμίας.
Η Εκκλησία γνωρίζει ότι η ανθρώπινη ύπαρξη κινείται από αυτό που ζητά, από αυτό που θέλει να κρατήσει, από αυτό που δεν θέλει να χάσει.
Η Τυρινή είναι η πρώτη άσκηση στο να αφήνεις χωρίς να καταρρέεις.
Να μειώνεις χωρίς να νιώθεις ότι αδειάζεις.
Να στέκεσαι μπροστά σε αυτό που σταδιακά αποσύρεται χωρίς πανικό.
Τα γαλακτοκομικά της εβδομάδας αυτής (το γάλα, το τυρί, τα αυγά) μοιάζουν σχεδόν με τροφές της αρχής.
Με κάτι που βρίσκεται κοντά στην απαρχή της ζωής.
Σαν να επιστρέφει ο άνθρωπος σε μια πιο στοιχειώδη μορφή ύπαρξης, λιγότερο σύνθετη, λιγότερο φορτισμένη.
Όχι για να υποβαθμιστεί, αλλά για να συγκεντρωθεί.
Για να αρχίσει να απομακρύνεται από την ένταση της αδιάκοπης κατανάλωσης και να μπει σε μια κατάσταση εσωτερικής εγρήγορσης.
Εδώ κρύβεται, δείτε, και μια βαθιά ψυχική λειτουργία.
Η σταδιακή εγκατάλειψη της τροφής εκπαιδεύει τον άνθρωπο να αντέχει την έλλειψη σε μικρή κλίμακα.
Να συνηθίζει την ιδέα ότι δεν μπορεί να έχει τα πάντα.
Ότι η πληρότητα δεν είναι μια μόνιμη κατάσταση αλλά ένα πέρασμα.
Και αυτή η εξοικείωση με το λιγότερο ανοίγει έναν εσωτερικό χώρο. Έναν χώρο μέσα στον οποίο μπορεί να εμφανιστεί κάτι πιο ουσιαστικό από την αδιάκοπη ικανοποίηση.
Η Τυρινή, λοιπόν, δεν είναι μια «τελευταία ευκαιρία» πριν από τη νηστεία.
Είναι η εκπαίδευση στο πέρασμα. Η σταδιακή είσοδος σε μια διαφορετική σχέση με τον χρόνο, με το σώμα, με τον εαυτό.
Είναι η εβδομάδα όπου ο άνθρωπος αρχίζει να μετακινείται από την αίσθηση της αυτάρκειας προς την εμπειρία της αναμονής.
Δεν είναι τυχαίο ότι το τέλος της είναι η «Κυριακή της Συγχωρήσεως». Εκεί όπου η τροφή περιορίζεται ακόμη περισσότερο, αλλά ανοίγει ένας άλλος χώρος: ο χώρος της σχέσης.
Οι άνθρωποι ζητούν συγχώρεση ο ένας από τον άλλον. Σαν να καθαρίζουν τον εσωτερικό τόπο πριν μπει μέσα του η σιωπή της Σαρακοστής.
Γιατί η νηστεία δεν μπορεί να υπάρξει μέσα σε έναν άνθρωπο γεμάτο από βάρη, από πικρίες, από παλιές εντάσεις.
Έτσι, όταν έρχεται η Καθαρά Δευτέρα, η νηστεία δεν εμφανίζεται ως ένα ξαφνικό βάρος.
Έχει ήδη αρχίσει.
Έχει προηγηθεί μέσα από μικρές μετατοπίσεις, μέσα από ήπιες αποχωρήσεις, μέσα από μια αργή εξοικείωση με το λιγότερο. Και αυτό είναι το μεγάλο μυστικό του Τριωδίου: δεν σε σπρώχνει. Σε μετακινεί.
Γι’ αυτό και το Τριώδιο, ως βιβλίο αλλά και ως περίοδος, αξίζει να υπάρχει μέσα στα σπίτια.
Όχι σαν ένα παλιό λειτουργικό «εργαλείο», αλλά σαν μια μυστική συνομιλία με τον χρόνο της Εκκλησίας.
Γιατί μέσα από τους ύμνους του, τις Κυριακές του, τη σταδιακή του κίνηση, ο άνθρωπος μαθαίνει κάτι πολύ βαθύτερο από τη νηστεία: μαθαίνει να ζει το πέρασμα.
Να μπαίνει στη Σαρακοστή όχι ως υποχρέωση, αλλά ως εσωτερική ανάγκη.
Να φτάνει στο Πάσχα έχοντας ήδη αλλάξει λίγο μέσα του.
Manos Lambrakis
